Để nắm rõ bức tranh tổng thể và tránh nhầm lẫn giữa các thủ tục hành chính khi đầu tư dự án xây dựng, ta cần hiểu bản chất phân công trách nhiệm: Bộ/Sở Xây dựng chịu trách nhiệm về quy hoạch, công năng, kết cấu và an toàn công trình, trong khi Cơ quan Cảnh sát PCCC (Công an) tập trung chuyên sâu vào giải pháp phòng cháy, chữa cháy và thoát nạn.
Dưới đây là giải thích chi tiết và so sánh phân biệt giữa 3 nhóm công trình này theo quy định hiện hành (Nghị định 15/2021/NĐ-CP, Nghị định 35/2023/NĐ-CP về quản lý dự án đầu tư xây dựng và Luật PCCC & CNCH năm 2024 / Nghị định 136/2020/NĐ-CP, Nghị định 50/2024/NĐ-CP):
Cơ quan thực hiện: Bộ Xây dựng (Cục Quản lý hoạt động xây dựng), các Bộ quản lý công trình chuyên ngành hoặc Sở Xây dựng / Sở quản lý công trình chuyên ngành địa phương.
Bản chất giai đoạn: Đây là bước Thẩm định Báo cáo nghiên cứu khả thi (Feasibility Study - FS) ở giai đoạn chuẩn bị dự án.
Mục đích: Xem xét sự phù hợp của dự án với quy hoạch; quy mô đầu tư; việc đáp ứng các quy chuẩn kết cấu, hạ tầng; giải pháp dây chuyền công nghệ và tổng mức đầu tư (đối với vốn đầu tư công/công cộng).
Đối tượng công trình tiêu biểu: Các công trình quy mô lớn, ảnh hưởng lớn đến an toàn, lợi ích cộng đồng hoặc sử dụng vốn ngân sách state (ví dụ: Nhà chung cư, trung tâm thương mại Cấp I/Cấp đặc biệt, bệnh viện lớn, công trình hạ tầng kỹ thuật trọng điểm...).
Cơ quan thực hiện: Cơ quan chuyên môn về xây dựng (như nhóm 1) hoặc do Chủ đầu tư tự tổ chức thẩm định (tùy thuộc vào nguồn vốn, cấp công trình và loại dự án).
Bản chất giai đoạn: Đây là bước Thiết kế kỹ thuật (TK2 bước) hoặc Thiết kế bản vẽ thi công (TK 3 bước) ở giai đoạn thực hiện dự án, sau khi Thiết kế cơ sở đã được phê duyệt.
Mục đích: Kiểm tra chi tiết kỹ thuật chuyên sâu để đủ điều kiện cấp phép xây dựng và khởi công: tính toán kết cấu chịu lực, an toàn chịu lực của công trình, an toàn vận hành chi tiết, dự toán chi phí chi tiết.
Đối tượng công trình tiêu biểu: Các công trình thuộc thẩm quyền của cơ quan chuyên môn về xây dựng thẩm định ở bước 2 thường là các công trình ảnh hưởng lớn đến an toàn cộng đồng (Cấp I trở lên hoặc cấp đặc biệt) hoặc dự án sử dụng vốn đầu tư công. Với các công trình cấp thấp hơn (như Cấp II, III, IV vốn tư nhân), Chủ đầu tư tự phê duyệt bước này mà không phải gửi lên Cơ quan chuyên môn về xây dựng.
Cơ quan thực hiện: Phòng Cảnh sát PCCC & CNCH Công an tỉnh/thành phố hoặc Cục Cảnh sát PCCC & CNCH (Bộ Công an).
Bản chất thủ tục: Thủ tục thẩm duyệt chuyên ngành độc lập tập trung riêng vào an toàn phòng cháy, chữa cháy, chống cháy lan và thoát nạn khẩn cấp.
Mục đích: Kiểm tra việc tuân thủ các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về PCCC (QCVN 06:2022/BXD và sửa đổi): khoảng cách an toàn PCCC, giải pháp ngăn cháy, bậc chịu lửa, lối thoát nạn, hệ thống báo cháy, chữa cháy tự động, hút khói, cấp nước chữa cháy...
Đối tượng công trình tiêu biểu: Các công trình có nguy cơ cháy, nổ cao hoặc tập trung đông người được quy định chi tiết tại Phụ lục của Nghị định về PCCC (như: Nhà xưởng, kho hàng hóa nguy hiểm cháy nổ từ quy mô nhất định; nhà chung cư, khách sạn, trường học, bệnh viện, chợ, trung tâm thương mại, karaoke, bar...).
| Tiêu chí phân biệt | 1. Thẩm định Thiết kế cơ sở (TKCS) | 2. Thẩm định TK triển khai sau TKCS | 3. Thẩm duyệt Thiết kế PCCC |
| Cơ quan chủ trì | Cơ quan chuyên môn về xây dựng (Bộ/Sở Xây dựng...) | Cơ quan chuyên môn về xây dựng hoặc Chủ đầu tư | Cơ quan Cảnh sát PCCC & CNCH (Bộ/Sở Công an) |
| Giai đoạn dự án | Chuẩn bị dự án (Báo cáo nghiên cứu khả thi - FS) | Thực hiện dự án (Trước khi khởi công/cấp phép) | Thực hiện song song (Trước khi xin phép XD / thi công) |
| Nội dung trọng tâm | Quy hoạch, công năng, quy mô, kết nối hạ tầng tổng thể | Chi tiết kết cấu, an toàn chịu lực, tính toán kỹ thuật | Giải pháp ngăn cháy, thoát nạn, hệ thống PCCC, khói |
| Căn cứ phân loại | Cấp công trình, nguồn vốn đầu tư, quy mô dự án | Cấp công trình, nguồn vốn đầu tư | Cấp nguy hiểm cháy, loại hình HĐ, diện tích/thể tích |
| Sản phẩm đầu ra | Thông báo kết quả thẩm định Báo cáo NCKT | Thông báo kết quả thẩm định thiết kế triển khai sau TKCS | Giấy chứng nhận / Văn bản thẩm duyệt thiết kế PCCC |
Đối với một dự án đầu tư xây dựng công trình thuộc diện chịu tác động của cả 3 quy định trên, quy trình phối hợp công việc diễn ra theo trình tự logic sau:
Bước 1 (Lập FS): Chủ đầu tư lập Báo cáo nghiên cứu khả thi -> Gửi Cơ quan chuyên môn về xây dựng để Thẩm định Thiết kế cơ sở. (Trong hồ sơ TKCS đã có các giải pháp PCCC tổng thể).
Bước 2 (Xin thẩm duyệt PCCC): Sau khi có kết quả thẩm định TKCS, Chủ đầu tư tiến hành lập Thiết kế kỹ thuật / Thiết kế bản vẽ thi công. Lúc này, Chủ đầu tư gửi hồ sơ thiết kế PCCC sang Cơ quan Công an (PCCC) để Thẩm duyệt thiết kế về PCCC.
Bước 3 (Thẩm định thiết kế bước sau): Sau khi có Văn bản Thẩm duyệt PCCC của Công an, Chủ đầu tư bổ sung văn bản này vào hồ sơ thiết kế kỹ thuật để trình Cơ quan chuyên môn về xây dựng Thẩm định Thiết kế triển khai sau TKCS (hoặc để Chủ đầu tư phê duyệt theo thẩm quyền).
Bước 4: Xin cấp Giấy phép xây dựng (nếu không thuộc diện miễn phép) và Khởi công thi công.
Lưu ý quan trọng: Theo xu hướng cải cách thủ tục hành chính và các quy định mới nhất (như Luật PCCC năm 2024 có hiệu lực từ 01/07/2025), sự phân định trách nhiệm thẩm định PCCC giữa Cơ quan Xây dựng và Cơ quan Công an ngày càng được làm rõ nhằm loại bỏ việc chồng chéo, cắt giảm thủ tục trùng lặp cho doanh nghiệp và chủ đầu tư.